Lance Armstrong: Een handig schandaal?

Voor sommigen is voormalig wielrenner Lance Armstrong als een vervelende vlek die je niet weg krijgt. Voor anderen is hij gewoon een goed verhaal – het archetype van een modern schandaal. Voor mij is hij beiden, maar meestal het laatste. Ik geloof nog steeds dat het Armstrong-verhaal ons iets te vertellen heeft over het onkritische verlangen van de media naar een schandaal.

De media hebben een grote voorliefde voor schandalen omdat deze makkelijk te duiden zijn: voor of tegen, goed of fout, goed of kwaad. Bovendien hebben de media een neiging om iemand ‘schuldig’ te vinden die persoonlijk verantwoordelijk is. Als er één persoon in de schijnwerpers staat, hoeven de journalist – en wij, de lezers of de fans – ons niet zoveel zorgen te maken over de context, de omringende cultuur. Heel gemakkelijk kunnen we afstand nemen van het schandaal.

Het is makkelijk om Lance Armstrong als enige te beschuldigen voor alle schandalen in de wielersport.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Deze tendens kan ook gezien worden als een manifestatie van het klassieke, conceptuele dualisme van de psychologie tussen natuur en cultuur. Zo heeft de journalist de neiging om zich te richten op het individu als held of als schurk. Geen enkel verhaal is daar een beter voorbeeld van dan het verhaal of misschien wel beter gezegd de sage van Lance Armstrong.

In het merendeel van de verhalen over Armstrong (ik verwijs hier naar verhalen die gepubliceerd zijn nadat hij het gebruik van prestatieverhogende drugs heeft bekend) is hij in de eerste plaats gereduceerd tot een van nature arrogante pestkop. Ten tweede wordt gesteld dat zijn natuurlijke arrogantie en hebzucht de pure, schone fietscultuur heeft geruïneerd.

Het is duidelijk dat Armstrong vals heeft gespeeld. De Amerikaan heeft zich niet aan de regels gehouden. Sommigen suggereren dat vals spelen in zijn DNA zat, hoewel dit zou betekenen dat de meerderheid van de fietsers in dat tijdperk hetzelfde DNA deelden.

Sommige (naar mijn mening) naïeve sportjournalisten en fans beweren dat Armstrong de Tour de France niet eens één van de zeven keer zou hebben gewonnen zonder alle doping. Hier gaan we de wereld van het raden in. Zoals biochemicus en sportwetenschapper Chris Cooper zegt in Run, Swim, Throw, Cheat: “Elite atleten zijn abnormaal… Het is heel goed mogelijk dat door een combinatie van genetische aanleg en uitgebreide training, de elite atleet al de verbeterde prestaties zal hebben verworven die een drug of erogene hulp beweert op te leveren”. Of, zoals Annie Vernon, een voormalig Olympisch roeister en nu een sportjournalist, schrijft in Mind Games: “Iedereen heeft het fysieke gereedschap, het is het mentale gereedschap dat het goede van het grote scheidt.”

Ik denk niet dat iemand een pestkop moet zijn en het leven van andere mensen moet ruïneren, maar vanuit de sportpsychologie weten we dat elite atleten niet alleen een duidelijk belang hebben bij het winnen, maar ook een intense angst, zelfs haat, om te falen. Voetballers als Cristiano Ronaldo, Sergio Ramos en Zlatan Ibrahimović staan bekend om hun haat om te verliezen, zelfs tijdens de training.

Het gebruik van prestatieverhogende middelen door Armstrong heeft ertoe geleid dat er tussen 1999 en 2005 geen winnaar was van de Tour de France. In 1998 won de Italiaan Marco Pantani, in 1997 de Duitser Jan Ulrich, en in 1996 de Deen Bjarne Riis; zij hebben allemaal toegegeven dat ze doping gebruikten. Of de Spanjaard Miguel Indurain, die vóór Riis vijf keer op rij won, doping heeft gebruikt, is een vraag die niet veel journalisten stellen. Evenzo worden veel wielrenners uit het roemruchte verleden nog steeds beschouwd als grote atleten, ongeacht hun gebruik van doping, zoals de Belgische “kannibaal” Eddy Merckx, die de Tour de France won in 1970, 1971, 1972 en 1974, en de Franse Bernard Hinault, die de Tour de France won in 1978, 1979, 1981, 1982 en 1985. Beiden hebben een geschiedenis van onrein bloed, maar toch blijven beide iconen in de wielerwereld.

Als de richtlijnen van de Tour de France consequent zouden zijn – volgens het moreel dat geen enkele onzuivere renner als winnaar zou kunnen verschijnen – dan zouden ze toegeven dat misschien niemand de Tour de France ooit heeft gewonnen, behalve in de laatste tien jaar of zo. Het uit de geschiedenisboeken schrappen Armstrong is niet alleen hypocriet, het toont ook aan waarom de media zelden de personificatie van een schandaal in twijfel trekken. Handhaven dat het in de aard van Armstrong lag om vals te spelen en nooit deel uit te maken van de wielercultuur is net zo handig als het moreel verkeerd is. De morele paradox is dit: De regels in de sport zijn gericht op een rechtvaardige zoektocht naar uitmuntendheid, waarbij het sleutelwoord rechtvaardig is, en toch ondermijnt de straf ditzelfde doel wanneer Armstrong geen gelijke behandeling krijgt.

Het motief hiervoor is duidelijk: een schandaal kan een paar groothedenval brengen, maar het moeten er niet te veel zijn, want dan zou het de illusie vernietigen dat iemand zuiver zou kunnen zijn. Wij, fans en sportschrijvers zoals ikzelf, hebben duidelijk de illusie van zuiverheid nodig – de illusie dat we goed zijn, alleen maar omdat we minder hebben bedrogen. Wat we ook doen, we kunnen altijd zeggen: “Armstrong was erger.”

Lance Armstrog en zijn ploegleider Johan Bruyneel in het jaar 2005 toen hij zijn zevende Tour de France wist te winnen.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Belangrijker nog, als er nooit schone winnaars van de Tour de France zijn geweest, dan kunnen we concepten als goed en fout, goed en slecht niet toepassen. Daarom accepteren we het door de media gecreëerde en verpersoonlijkte schandaal, dat een even kunstmatige orde handhaaft: Armstrong = chaos; de wielercultuur = orde.

Niemand wil chaos, want chaos is gelijk aan morele rampspoed.

Een voorbeeld kan dit illustreren: Toen de Ierse sportjournalist David Walsh op het punt stond om Armstrong ten val te brengen (zie het boek The Program-Seven Deadly Sins), heeft hij (en/of anderen) geen onderzoek gedaan naar alle andere renners op de lange lijst. Waarom? Omdat het zowel de uniciteit van Armstrong’s verhaal zou ondermijnen, waardoor het schandaal kleiner zou worden, als de hele praktijk van de sportjournalistiek, die heel erg te maken heeft met het verkopen van dromen. Het lijkt erop dat elk schandaal moet worden gepersonifieerd, en gebeurtenissen worden zelden gezien als onderdeel van een grotere culturele trend.

Het lijkt erop – en ik zeg dit zonder de individuele verantwoordelijkheid van Armstrong te herroepen – dat hoe groter de noodzaak om een romantisch, zuiver en schoon imago van de wielersport (of sport in het algemeen) te behouden, hoe groter de behoefte aan één grote demon. Er komen veel merkwaardige vragen naar voren: Hoe zit het met de sponsors, zoals Nike? Ik geloof dat ook zij er belang bij hadden om Armstrong’s mythe op te bouwen en zich vervolgens van hem te distantiëren om hun eigen illusoire imago in stand te houden. Ook het World Anti-Doping Agency (WADA) beweerde dat Armstrong’s US Postal team het meest verfijnde dopingprogramma had. Is dit ooit geverifieerd? Hoe zit het met het Spaanse Banesto-team, waar Indurain’s oude kapitein Pedro Delgado in de jaren tachtig werd betrapt op doping? Of het Duitse Team Telekom? Of het Franse Team Festina, bekend van het Festina-schandaal van 1998 waarbij de Franse lieveling Ricard Virenque uit de race werd gehaald.

Door zijn arrogante groeide Lance Armstrong uit als een ‘pestkop’. Vanwege dit gedrag was het later makkelijk om hem alle schuld van de verdorven wielersport in de schoenen te schuiven.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Ik vraag me af of het gebruik van doping door al deze teams echt zo ongeraffineerd was. Of, om het anders te zeggen: Hoe verfijnd was Armstrong’s team bij het opslaan van spuiten in Coca-Cola-blikjes, het laten rondrijden van een man in Frankrijk met drugs op zijn scooter, of wanneer Armstrong mensen moest intimideren? En hoe buitengewoon was het programma in vergelijking met wat er in andere sportdisciplines bestaat, zoals de heilige Amerikaanse disciplines als basketbal en honkbal, of voetbal? Bijvoorbeeld, tijdens het proces tegen de Spaanse sportarts Eufemiano Fuentes, werd onthuld dat zijn dokterslijst namen van sommige tennis- en voetballers bevatte, en toch weten we zelfs vandaag de dag niet de namen van al die atleten. Is dit omdat die in andere disciplines betere leugenaars zijn? Is het omdat wij-fans en sportschrijvers de illusie van zuiverheid niet willen verpesten?

Bijna tien jaar na Armstrong’s bekentenis lijkt het erop dat we allemaal onze redenen hebben om van hem de enige schurk te maken die alles verpest heeft. De grootste tragedie is echter niet dat Armstrong niet de eerste of de laatste doper was in het wielrennen (of in de sport); ik betwijfel of hij zelfs buitengewoon gedrogeerd was in vergelijking met veel andere toprenners in dat tijdperk. Nee, de echte tragedie is dat wij – zowel wielerfans als sportschrijvers – hem alle schuld in de schoenen schuiven, terwijl wij weigeren te kijken naar de geschiedenis van de wielersport en de sport in het algemeen.

5 1 vote
Artikelbeoordeling
Abonneren
Abonneren op
guest
4 Reacties
oudste
nieuwste meest gestemd
Inline Feedbacks
View all comments
Geert
Geert
31-05-2020 12:21

Dat Armstrong na 9 Tdf-zeges met doping door de ASO van de lijst winnaars is verwijderd is niet meer dan logisch. De Tour wil graag zelf, zoals de Fransen zijn, de vedette zijn. Bedriegers, daar kunnen zij niet mee pronken. Onmogelijk in die tijd een eerlijke winnaar te vinden daar het onmogelijk was epo op te sporen. Ik las pas nog in een krant uit de jaren 50 dat een coureur in een tourrit slecht presteerde omdat hij vergeten was zijn doping te gebruiken. Ik heb op mijn wielersite bij ‘who is the best’ geprobeerd een soort van tdf-ranglijst aller… Lees meer »

rob pelt
rob pelt
04-06-2020 15:19
Reply to  Geert

Leuke en intensieve poging die je blijkbaar ondernomen hebt. Chapeau! Voor de rest: volledig met je eens.

Geert
Geert
01-06-2020 16:55
rob pelt
rob pelt
04-06-2020 15:17

Uitstekend geschreven vanuit diverse uitgangspunten. Zou iets zijn als de échte supporters van deze immens zware individuele sport dit eens goed tot zich door zouden laten dringen. Vind het bijzonder dat dit hele thema t.w. “kwestie Armstrong” nu weer zo actueel is, waarbij de emoties (weer) zo oplopen…..