Is economie van wielrennen zo slecht?

Er gaat nauwelijks een week voorbij zonder dat iemand – ploegbaas, manager, renner, journalist of fan – stelt dat het economische model van de professionele wielersport té fragiel is en dat er een radicaal nieuw model moet komen. Zeker nu in deze huidige crisis, veroorzaakt door de Covid-19 pandemie.  

Het enige probleem is dat niemand lijkt te weten wat er moet veranderen.  

Het meest geopperde idee is dat de televisierechten moeten worden verdeeld tussen de organisatoren van de wedstrijden en de ploegen. Maar is het echt zo eenvoudig? En zou dat het verschil maken tussen kwetsbaarheid en duurzaamheid – voor de teams, voor de organisatoren van de races en voor de sport in het algemeen? Zijn er andere modellen die kunnen worden overgenomen? Hebben de nieuwe vormen van media nieuwe wegen geopend om hiernaar te kijken?  

Primoz Roglic en Tadej Pogacar waren de uitblinkers in de afgelopen Tour de France.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Nou, ja en nee. Mijn boodschap aan de wielerfans is misschien te vinden in het oude Chinese spreekwoord; “Wees voorzichtig met wat je wenst, je wens kan in vervulling gaan!”   

Laten we proberen deze kwestie in de breedste zin van het woord te bekijken. En houdt er rekening mee dat, omdat de overgrote meerderheid van de professionele sporten, terecht of ten onrechte, mannelijk is, de opmerkingen nog scherper van toepassing zijn op de veel onzekere economie van de vrouwensport. Natuurlijk komen mijn persoonlijke inzichten vooral uit de wielersport, maar ik heb ook naar andere sporten gekeken en probeer uit die modellen lessen te leren voor het wielrennen.  

De professionele sport maakt deel uit van de amusementsindustrie. Professionele teams, individuele sporters, wedstrijdorganisatoren, alle mensen die betrokken zijn in de sport, vormen samen de onderdelen van dit specifieke deel van de industrie. Als onderdeel van die industrie leveren die mensen dus een dienst of een product, dat wij als consumenten kunnen kiezen om te consumeren of niet. Ze zijn dus financieel waard wat wij consumenten direct of (vaker in onze sport) indirect bereid zijn te betalen.  Ik zal proberen duidelijker uit te leggen wat ik bedoel.  

De meeste sporten hebben drie belangrijke bronnen van inkomsten.  

De eerste daarvan, vooral in de grote teamsporten zoals voetbal, American football, honkbal, enzovoorts, is de kaartverkoop voor de wedstrijden in het stadion. Voor de meest succesvolle sporten levert dit enorme inkomsten op. Er zijn natuurlijk kapitaalkosten verbonden aan de bouw en het onderhoud van het stadion zelf, maar dit is een langetermijninvestering in vastgoed en wordt in toenemende mate gecompenseerd door gerelateerde en creatieve vastgoedontwikkelingsdeals, winkelcentra, entertainmentcomplexen, enz.  

Wielrennen bevindt zich hier in een zwakke positie. Baanwielrennen vindt plaats in een stadion, zeker, en cyclo-cross, MTB, BMX, Trials en de kleine disciplines zoals artistiek wielrennen en cycleball (neem een kijkje op de website van de UCI als je ze niet kent) kunnen allemaal worden georganiseerd op plaatsen waar het mogelijk is om toeschouwers entreegeld te vragen. Uiteraard werkt dit meer in die landen waar die disciplines het meest populair zijn, zoals bijvoorbeeld België het epicentrum van het veldrijden is, en baanwielrennen in Groot-Brittannië. 

Het volk omringt het parcours in Harrogate tijdens de WK 2019.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Traditioneel is het publiek bij het wielrennen op de weg vrij om te kijken aan de kant van de straat. Er zijn daar dus nauwelijks of geen inkomsten. In feite zijn de kosten van het organiseren van het evenement, vooral op wat anders openbare wegen zijn, enorm – en het zijn grotendeels korte termijn kosten, die elke keer als het evenement wordt gehouden, door een organisator moet maken. Er wordt geen infrastructuur opgezet die over vele jaren kan worden gespreid.

De gedeeltelijke uitzondering op dit “gratis te bekijken” kenmerk zijn evenementen zoals de Ronde van Vlaanderen, waar op belangrijke punten van de wedstrijd grote VIP-tenten staan, waar sponsoren, gasten en anderen worden ontvangen en in de watten gelegd tegen een tarief dat bijdraagt tot de financiële levensvatbaarheid van de wedstrijd. Dus de volgende keer dat je die grote VIP-dorpen ziet, moet je er niet mee spotten, dit een noodzakelijke bouwsteen om de hele show te betalen – zonder die VIP’s heb je geen wedstrijd om naar te kijken! 

Wat zijn dan de alternatieven? Met een geschatte menigte van 700.000 tot 1 miljoen toeschouwers op l’Alpe d’Huez alleen al, zou ASO natuurlijk graag entreebewijzen verkopen om de Tour de France op die belangrijke locaties te bekijken. Als ze iedereen, zeg maar 10 euro per dag in rekening zouden kunnen brengen, wow, dat zou dat een enorm bedrag opbrengen!

Geloof het of niet, dit is in het verleden gebeurd. Ik heb een toeschouwersbiljet gezien van de Mont Ventoux in het begin van de jaren ’60 toen het, als ik me goed herinner, 10 Francs kostte om toegang te krijgen tot de berg. Natuurlijk, er zijn enorme kosten om die weg af te zetten met hekken zodat het publiek niet via sluipwegen naar boven kan en het huren van ticketverkopers en stewards. Misschien moet er een wijziging in de wet komen, maar het is gedaan en het zou opnieuw kunnen worden gedaan.  

In de eerste belangrijke bron van inkomsten voor een professionele sport heeft de wielersport dus in een zwakke positie. Kan dat worden veranderd? Door jou, de toeschouwer enthousiast te maken om de wedstrijd langs de kant van de weg te bekijken en bereid zijn om hiervoor een entreekaartje te kopen.

Richard Carapaz op de Col de la Loze tussen de camera’s. FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

De tweede belangrijke bron van inkomsten voor de grote sporten zijn de televisierechten. Ook hier kent de wielersport een zwakke positie. Feit is dat de enige substantiële wereldwijde televisierechten voor de wielersport bij de Tour de France liggen. Hoewel we andere grote etappekoersen, kasseienklassiekers en heuvelachtige wedstrijden hebben, tellen deze niet echt mee in de strijd om de mondiale tv-kijker te winnen. Evenementen als de Giro d’Italia, de Flanders Classics en enkele anderen hebben een goed nationaal publiek en goede kijkcijfers onder de geëngageerde fans, maar ze zijn mondiaal veel, véél minder populair dan de Tour.  

Vandaar de enorme publiciteitswaarde die de Tour de France heeft voor de ploegen. En dus de wurggreep die ASO heeft over de sport. Voor de teams is het aantoonbaar dat 70% of meer van hun jaarlijkse return on investment voor hun sponsors afkomstig is van deelname aan de Tour. Het is moeilijk om precies te weten hoeveel de televisierechten van de Tour eigenlijk waard zijn. ASO geeft dergelijke informatie niet vrij. Maar er wordt geschat dat zelfs als ASO door een of ander wonder zou kiezen voor het delen van de rechten met de deelnemende teams, elk team in het gunstigste geval ‘slechts’ een paar miljoen euro zou kunnen ontvangen. Dat zou eigenlijk niet zo ver gaan, en zou waarschijnlijk vrij snel worden opgeveegd door loonsverhogingen voor een paar toprenners. En laten we duidelijk zijn, ASO zal die rechten niet delen.

Laten we eens kijken naar ASO. Group Amaury was oorspronkelijk een mixed mediabedrijf dat een aantal gedrukte titels publiceerde, waaronder, natuurlijk, de dagelijkse Franse sportkrant l’Equipe. Tegenwoordig lijkt het evenement dat dochteronderneming ASO (de Amaury Sport Organisation, om de volledige titel te geven) organiseert het grootste deel van de groep te zijn en de Tour moet het meest winstgevende deel van de hele organisatie zijn.

Tour-directeur Christian Prudhomme en tweede man van de Tour Pierre-Yves Thouault moeten het kapitaal van de familie Amaury bewaken.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Hun andere evenementen buiten het wielrennen zijn de Parijse Marathon, het Open de France golftoernooi en de Parijs-Dakar rally – die tegenwoordig overigens noch in Parijs, noch in Dakar plaatsvindt! Oh, en ze zijn ook eigenaar van Unipublic, de organisator van de Vuelta a España. Met hun andere evenementen zoals Parijs-Nice, de Dauphiné, Luik-Bastenaken-Luik en de Flèche Wallone hebben ze dus bijna een functioneel monopolie, zeker een aanzienlijke meerderheid, van de belangrijkste evenementen op de wielerkalender voor mannen. De hele Group Amaury is in wezen een familiebedrijf en vanuit mijn eigen contacten met hen zie ik ze niet snel iets met iemand delen.  

Maar misschien is het meer de vraag – waarom zijn de televisierechten van de andere wedstrijden in de wielersport zo weinig waard? Het antwoord is – omdat er niet genoeg televisiekijkers zijn waardoor de tv-zenders aan niet veel geld aan de organisatoren gaan betalen om deze koersen uit te zenden.

En de kijkers die wel naar de wielersport kijken, geven er de voorkeur aan om op een vrij toegankelijke zender te kijken, of op een relatief goedkope zender zoals Eurosport. Vergelijk de kosten van het kijken naar de Tour de France, thuis op de bank, met het kijken naar Premier League voetbal. Je kunt niet naar de Engelse voetbalcompetitie kijken zonder een abonnement en/of een pay-per-view abonnement van een van de omroeporganisaties die vele miljoenen heeft betaald aan de organisatoren (of de bestuursorganen) voor de rechten om die wedstrijden te vertonen, wetende dat zij op hun beurt de kijker een mooie brok van ons zuurverdiende geld in rekening kunnen brengen om deze wedstrijden te bekijken.

Het organiseren en in beeld brengen van een wielerwedstrijd is behoorlijk duur. Maar ook riskant. Zie hier een ongeluk met de tv-motor in Parijs-Roubaix in 1994.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

Ook in de tweede belangrijke bron van inkomsten voor een professionele sport bevindt de wielersport zich dus in een zwakke positie. Hoe zou dat kunnen worden veranderd? Door u, de consument, de klant, de fan, te vragen om te betalen (of misschien meer te betalen) om te kijken. Ziet u een thema opduiken? 

De derde belangrijke bron van inkomsten is de verbondenheid van de naam van de teamsponsor in de naam en op de koerskleding . Hier staat het wielrennen sterk. In feite zou je kunnen zeggen dat dit het ‘Unique Selling Point’ van de professionele wielersport is – de teams zijn eigenlijk vernoemd naar de sponsor. Hierin heeft de wielersport een unieke positie. In de Premier League zal het altijd Manchester City versus Arsenal zijn. Het zal nooit Team Etihad zijn tegen Team Emirates. Terwijl Team Ineos natuurlijk (vroeg of laat, als de pandemie voorbij is) weer zal strijden tegen Team Movistar in de Tour. Het zal nooit Manchester tegen Madrid zijn.

Een relatief zwak punt op dit gebied is dat er meer dan twee teams zijn in een bepaalde wielerwedstrijd. Dus de dekking wordt gedeeld. Maar er zijn manieren waarop de teams kunnen profiteren, vooral de kleinere, zoals de langeafstandsvakantie die waardevolle televisiebeelden oplevert, de renners die achter KoM-punten of etappe-overwinningen aanzitten in plaats van het algemeen, enzovoort. En er zijn maar weinig sportevenementen die zo lang duren als een professionele wielerwedstrijd, dus er is genoeg tijd om indruk te maken, om laten we het zeggen in beeld te rijden.

Het publiek weet de ‘gratis’ wielersport altijd te vinden zoals hier in de Tour van 1994.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

De andere relatieve zwakte in dit aspect heeft voor een deel te maken met het aantal fans van elke sport, maar ook met enkele culturele verschillen. Supporters van sporten als voetbal hebben een sterke affiniteit met het door hen gekozen team, vaak maar niet altijd gerelateerd aan hun geografie. En ze dragen graag de kleding van hun team, zelfs als ze thuis of in de kroeg naar een wedstrijd kijken.  

Naar mijn mening zullen wielerfans, en het spijt me dat ik de teams hierin moet teleurstellen, niet zo’n grote moeite doen om een bepaald team te steunen. Zeker niet op de manier zoals voetbalsupporters dat doen. Voetbalsupporters gebruiken het woord “wij” als ze over hun team praten. Als je “wij” gaat gebruiken als je het over een wielerploeg hebt, zullen mensen de wenkbrauwen optrekken en vragen of je voor het team gaat rijden.

Nee, de wielerfans steunen hun eigen favoriete renners, vooral van hun eigen nationaliteit of een nationaliteit waar ze om een of andere reden van zijn gaan houden. Ze kiezen misschien het product van de sponsor boven een ander (ik heb zelf in het verleden inderdaad gekozen voor een Quick Step-vloerbedekking boven een ander merk), maar ze voelen geen speciale affiniteit met de teams die worden gesponsord door commerciële entiteiten, overheden of rijke weldoeners. Natuurlijk zijn er uitzonderingen, maar ik ben er vrij zeker van dat dit voor de meesten van ons geldt. We houden misschien wel van een bepaald team, maar we volgen ze niet op een tribale manier zoals voetbalsupporters dat doen.  

De enige uitzondering die ik hier kan bedenken zijn de verschillende Baskische teams in de loop der jaren. Tegenwoordig zijn alle professionele wielerploegen internationaal, net als de voetbalploegen natuurlijk – maar voetbalploegen hebben nog steeds die vitale geografische identiteit die de affiniteit en loyaliteit van de fans stimuleert. En door de verwatering van de nationale identiteit van de profploegen in de wielersport, zoals die de laatste jaren steeds vaker voorkomt, is dit meer een probleem geworden. Als ik een Belgische wielerfan ben, ben ik dan blij als een niet-Belgische Deceuninck-Quick Step renner de Ronde van Vlaanderen wint? Niet echt.  

Bovendien wordt de teamloyaliteit en de identiteit van het team natuurlijk nog meer verzwakt in onze sport omdat er veel snobisme is over het dragen van een professionele teamkit. “Echte” renners kijken neer op nieuwe renners die in volledige professionele teamkit rijden – er is zelfs een nogal onbeleefde naam voor hen, die ik hier niet ga herhalen. Het resultaat van al deze factoren is dat de verkoop van zelfs de grootste profploegkit een fractie is van de enorme wereldwijde en zeer winstgevende verkoop van de kit van een Premier League-voetbalclub.  

Alleen de allerkleinsten lijken trots te zijn om in de wedstrijdkledij van een team te fietsen.

Hoe kan de derde belangrijke bron van inkomsten voor het professionele wielrennen worden vergroot? Nou, voornamelijk door ons allemaal door meer teamkits te kopen en deze te dragen als we op de fiets, in de supermarkt of op de televisie naar de wedstrijden kijken. Helaas zie ik dat niet gebeuren.  

Zijn er andere modellen die kunnen worden overgenomen, misschien van sociale media en nieuwe media technologie?

Nou, ik kan er geen bedenken die de wielersport een duurzaam model zou bieden. Zeker, er zijn mensen die geld verdienen aan YouTube, Instagram en de verschillende andere platforms die de afgelopen jaren zijn ontstaan. Maar dat lijkt me een zeer wispelturige, oppervlakkige en niet-duurzame basis waar het ecosysteem van een hele sport op gebaseerd moet zijn. 

Omdat de Tour de France zo’n sterke positie in de sport heeft, zie ik de wielersport ook niet veranderen in een Formule 1-scenario waarbij één bedrijf het geheel in samenwerking met de teams runt. Evenmin zie ik een gesloten systeem zoals bij het American Football of de NBA. En ik zie zeker niet dat de teams samenwerken om de organisatoren van het evenement te dwingen om met hen samen te werken. Of zelfs dat de organisatoren hun evenementen verkopen aan een consortium dat eigendom is van de teams, of iemand die de wielersport als een eenheid wil beanderen.

Geen enkele Franse ploeg maakt deel uit van Velon. Dit tekent de eensgezindheid en andere belangen binnen de ploegen.
FOTO: RAYMOND KERCKHOFFS

De Velon-groep, die eigendom is van elf van de WorldTour teams, werkt al een aantal jaren aan samenwerkingsprojecten en heeft een aantal waardevolle en innovatieve initiatieven gelanceerd. Velon heeft echter geen enkel Frans team als lid, noch Movistar en een aantal andere belangrijke teams. Zij lijken bij lange na niet de kracht te hebben om uit de wurggreep van ASO te komen.   

Ik zie dus geen haalbaar economisch alternatief. Moeten we ons zorgen maken? Wel, misschien niet. Naar mijn mening heeft de wielersport een volledig uniek model ontwikkeld, een ecosysteem waarin de enorme kosten van het organiseren van evenementen worden gedekt door een vrij complexe combinatie van sponsors, overheden en beperkte televisierechten. Zowel de sponsors als de overheden hebben baat bij de verslaggeving van de evenementen op televisie, online of in gedrukte vorm. En de enorme kosten van lopende teams worden eveneens gedekt door een even complexe combinatie van sponsors, fabrikanten, overheden, rijke weldoeners en anderen die ook profiteren van de publiciteit van de wielersport.  

Zoals de zeer ervaren John Lelangue, general manager van Lotto-Soudal, onlangs zei: “Wielrennen heeft meer dan 50 jaar overleefd op de manier waarop het vandaag de dag overleeft. Er zijn niet minder renners of minder sponsors dan in de jaren ’90 of ‘2000. Waarom een model dat perfect werkt ter discussie stellen? Misschien is het wielermodel niet perfect, maar het is in de loop der jaren zeker geëvolueerd en ontwikkeld tot iets dat, in een complexe wereld, dicht bij een duurzaam economisch model ligt.

En hoewel wij fans een van die renners, producten, overheden of organisaties die voor de show betalen kunnen goedkeuren, afkeuren of negeren, is het de show waar we van houden en waar we altijd van zullen blijven houden. En het feit dat we er niet echt veel voor betalen, maakt het nog beter. Onthoud dat oude spreekwoord “Wees voorzichtig met wat je wenst voor……”.

4.5 4 votes
Artikelbeoordeling
Abonneren
Abonneren op
guest
2 Reacties
oudste
nieuwste meest gestemd
Inline Feedbacks
View all comments
Rahim Vlasblom
Rahim Vlasblom
23-10-2020 13:39

Met TJVsupporters proberen wij dat teamgevoel dus wel te vergroten… en dat lukt best aardig en zijn wij ook trots op. Niet dat het meteen helpt de inkomsten van de ploeg te vergroten en we hebben ook niet altijd de indruk dat dit wordt omarmt. Maar het is een eerste stapje.

Rik Suijker
Rik Suijker
24-10-2020 07:55

Als toevoeging is het niet onbelangrijk te vermelden dat veel organisatoren nog indirecte inkomsten genereren door het promoten van toerisme. Het is niet voor niets dat bijvoorbeeld Frankrijk een enorm populaire vakantie bestemming is. Hotels, horeca, plaatselijke middenstand profiteren allemaal indirect van de wielersport. Alleen lastig om dit in harde munt uit te drukken.